Dwa reżimy badania Legionelli
W obiekcie z basenem Legionellę bada się na podstawie dwóch niezależnych zestawów przepisów, które łatwo pomylić, bo używają różnych jednostek i innej logiki harmonogramu.
| Natryski i woda w pływalni | Ciepła woda użytkowa w obiekcie priorytetowym | |
|---|---|---|
| Akt | rozporządzenie o wodzie na pływalniach, Dz.U. 2022 poz. 1230 | rozporządzenie o wodzie przeznaczonej do spożycia, Dz.U. 2026 poz. 748, oraz ustawa, Dz.U. 2026 poz. 605 |
| Jednostka | jtk/100 ml | jtk/l |
| Limit | poniżej 100 jtk/100 ml w natryskach; 0 w niecce | poniżej 1000 jtk/l (to samo co 100 jtk/100 ml); poniżej 50 jtk/l w obiektach ochrony zdrowia z pacjentami z obniżoną odpornością |
| Rytm badań | zał. 3 A i 3 B | zał. 5 |
Przeliczenie jest proste: wynik w jtk/100 ml mnoży się przez 10, aby otrzymać jtk/l. Wynik 80 jtk/100 ml to 800 jtk/l, a 8000 jtk/100 ml to 80 000 jtk/l. Wartość dokładnie 1000 jtk/l (100 jtk/100 ml) nie spełnia limitu „poniżej 1000”. W rozporządzeniu o pływalniach zapis jest mniej spójny: zał. 1 podaje limit „poniżej 100”, a zał. 3 B zalicza przedział „do 100” do poziomu niskiego. Wynik równy limitowi traktuj więc ostrożnie, jak przekroczenie.
Czy mój obiekt jest obiektem priorytetowym
Obowiązek badań z rozporządzenia 748 powiązany jest z pojęciem obiektu priorytetowego z art. 4j ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę (Dz.U. 2026 poz. 605, w mocy od 21 maja 2026 r.). To obiekt niemieszkalny, w którym więcej niż 50 osób dziennie jest narażonych na ryzyko związane z wodą, w szczególności budynek użyteczności publicznej lub przeznaczony do okresowego pobytu ludzi. Ocena ryzyka, obejmująca badania Legionelli w ciepłej wodzie, dotyczy m.in.:
- stacjonarnych zakładów opieki zdrowotnej (w tym sanatoriów),
- obiektów zakwaterowania: hoteli, moteli, pensjonatów, ośrodków turystyczno-wypoczynkowych, kempingów, a także zakładów karnych i domów rencistów,
- budynków użyteczności publicznej, w których podczas użytkowania instalacji wytwarza się aerozol wodny.
Hotel z basenem co do zasady mieści się w drugiej kategorii, o ile spełnia kryterium ponad 50 osób dziennie. Pływalnia publiczna może należeć do trzeciej (prysznice, jacuzzi, dysze generują aerozol), ale przepisy nie rozstrzygają, czy pływalnia jest „budynkiem użyteczności publicznej” w rozumieniu ustawy. Ponadto dla obiektów, które nie są budynkami, art. 4o ustawy stosuje tylko wybrane przepisy i nie wymienia wśród nich art. 4i (ocena ryzyka) ani art. 4n (jej przekazanie). Dlatego odpowiedź dla konkretnego basenu wymaga potwierdzenia w PPIS. Dopóki jej nie ma, rozsądnie zakładać, że natryski podlegają rozporządzeniu o pływalniach.
Harmonogram badań w obiektach priorytetowych
Załącznik 5 do rozporządzenia 748 przewiduje cykliczność:
- Co rok dla obiektów priorytetowych i tych, w których tak wynika z oceny ryzyka.
- Co 3 lata, jeżeli dwa kolejne roczne wyniki wyniosły poniżej 1000 jtk/l.
- Dwa razy w roku dla obiektów ochrony zdrowia z pacjentami z obniżoną odpornością i z aerozolem.
- Badania kontrolne po wyniku wyższym niż niski (zgodnie z tabelą poziomów poniżej) oraz dodatkowe próbki, także wody zimnej, w razie zachorowania na legionelozę lub epidemii.
Ustawa wiąże z badaniami też obowiązki administracyjne: pisemna ocena ryzyka (art. 4i) ma być odnawiana co najmniej co 6 lat i przechowywana co najmniej 12 lat; pierwsze przekazanie do PPIS przypada na 30 czerwca 2028 r. (art. 4n i art. 9 ustawy zmieniającej). Informacje o środkach kontroli ryzyka i działaniach przekazuje się do PPIS po raz pierwszy do 30 czerwca 2028 r. (art. 4m; art. 8).
Za niedotrzymanie tych obowiązków ustawa przewiduje kary pieniężne od 100 do 10 000 zł dla właściciela lub zarządcy obiektu priorytetowego (art. 29 ust. 3c i 3d w brzmieniu nadanym Dz.U. 2026 poz. 605). Tekst jednolity ustawy po tej zmianie nie został jeszcze opublikowany, więc brzmienie przepisów warto sprawdzić przed zastosowaniem.
Gdzie pobierać próbki
Rozporządzenie 748 (§ 7 ust. 1 do 4) wskazuje miejsca:
- najdalszy od podgrzewacza punkt czerpalny na każdym pionie,
- wypływ z podgrzewacza lub najbliższy punkt czerpalny,
- powrót cyrkulacji,
- punkty reprezentatywne dla systemu,
- punkty dodatkowe wynikające z oceny ryzyka.
Celem pobierania próbek jest ocena według normy PN-EN ISO 19458 w wariancie „b”, a przy poszukiwaniu źródła zakażenia w wariancie „c”. Przy każdej próbce mierzy się temperaturę wody i odnotowuje metodę dezynfekcji (§ 7 ust. 5). Metodą referencyjną badania jest PN-EN ISO 11731 (zał. 4 część A pkt 5). W razie zachorowania pobiera się też próbki wody zimnej, potwierdza źródło i oznacza gatunek (zał. 5 uwaga 3; § 7 ust. 4).
Poziomy wyniku i terminy reakcji
| Poziom | Wynik (jtk/l) | Co robić | Następne badanie |
|---|---|---|---|
| Niski | poniżej 1000 | przy 50 i więcej w jednej próbce sprawdzić środek dezynfekujący i temperaturę | po 1 roku |
| Średni | od 1000 do poniżej 10 000 | przegląd techniczny, korekta ustawień | do 4 tygodni |
| Wysoki | od 10 000 do poniżej 100 000 | wyłączyć natryski i urządzenia z aerozolem; czyszczenie i dezynfekcja | 1 tydzień po zabiegu |
| Bardzo wysoki | 100 000 i więcej | jak wyżej, niezwłocznie | jak wyżej |
Po potwierdzeniu poziomu niskiego badania powtarza się co 3 miesiące. Przykład: wynik 12 000 jtk/l (1200 jtk/100 ml) to poziom wysoki, więc wyłącza się natryski, a próbkę kontrolną pobiera tydzień po czyszczeniu i dezynfekcji. Gdy kontrola da np. 400 jtk/l, poziom jest niski, ale badania powtarza się jeszcze co 3 miesiące. Według przypisu do tabeli po dwóch kolejnych wynikach z odstępem 3 miesięcy poniżej 1000 jtk/l następne badanie wykonuje się po roku, a przy wyniku poniżej 50 po pół roku. Ten sam wynik w natrysku pływalni (1200 jtk/100 ml) wpada w przedział powyżej 1000 według zał. 3 B rozporządzenia 1230.
Wyniki bez przekroczeń przekazuje się PPIS w ciągu 7 dni roboczych od otrzymania sprawozdania z laboratorium; gdy jest przekroczenie, informację o działaniach przekazuje się niezwłocznie, najpóźniej w ciągu 7 dni roboczych (§ 10 pkt 1 i 2). Informacja według art. 4k ust. 3 i 4 ustawy obejmuje przyczynę, opis działań, terminy i weryfikację skuteczności. PPIS po zakończeniu działań może zbadać wodę na koszt właściciela lub zarządcy (art. 4k).
Badanie poza harmonogramem
Uwaga 1 do załącznika 5 wskazuje sytuacje, w których dezynfekcja instalacji powinna zostać podjęta zawsze: po wyłączeniu systemu na dłużej niż miesiąc, po wymianie części systemu lub konserwacji oraz tam, gdzie wystąpiło zachorowanie na legionelozę. Przepisy nie wskazują wprost, czy po takiej dezynfekcji trzeba wykonać badanie kontrolne. Dla natrysków pływalni zał. 3 B przewiduje badanie po tygodniu od dezynfekcji w razie wyniku powyżej limitu, więc rozsądnie planować próbkę kontrolną także po dezynfekcji po przerwie. To rekomendacja, nie wymóg.
Przed uruchomieniem po dłuższej przerwie (np. po sezonie lub remoncie) zadbaj o płukanie instalacji, sprawdzenie temperatur i spłukanie punktów rzadko używanych. Informacje o tym, jak postępować po przerwie, znajdziesz w artykule o uruchomieniu basenu po przerwie.
Czego rozporządzenie nie rozstrzyga
- Jak rozumieć „powinna” w uwagach 1 i 2 załącznika 5 (temperatury, dezynfekcja).
- Jak pogodzić dwie procedury dla natrysków pływalni: tabelę z zał. 3 B rozporządzenia 1230 i tabelę z zał. 5 rozporządzenia 748, czyli które ma pierwszeństwo i czy obowiązują obie. PPIS w Krakowie w decyzji z maja 2026 r. zastosował równolegle rozporządzenie o pływalniach i (obowiązujące wówczas) rozporządzenie z 2017 r.
- Czy terminy z 30 czerwca 2028 r. dotyczą także obiektów, które za priorytetowe uzna dopiero PPIS.
Źródła prawne
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, Dz.U. 2026 poz. 748 (§ 7, § 10; zał. 1 część E; zał. 4 część A; zał. 5).
- Ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2026 poz. 605 (nowe art. 4i do 4o i art. 29 ust. 3c, 3d ustawy z 7 czerwca 2001 r., Dz.U. 2024 poz. 757; art. 8, 9 i 23 ustawy zmieniającej).
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 9 listopada 2015 r. w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać woda na pływalniach, tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 1230 (zał. 1 przypis 5; zał. 3 B).
Ten tekst nie jest poradą prawną. Opisuje przepisy według stanu na 31 października 2026 r.; kwalifikację obiektu jako priorytetowego, relację obu rozporządzeń i brzmienie przepisów o karach należy potwierdzić w PPIS lub u prawnika.