Co rozporządzenie mówi o dawce chloru, a czego nie mówi
Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać woda na pływalniach (Dz.U. 2022 poz. 1230) nie podaje wzoru ani dawki chloru. Określa tylko dopuszczalny zakres chloru wolnego oraz zasady pomiaru i rejestracji (§ 3 ust. 1 pkt 2, załącznik 2). Dawkę oblicza operator. W tym artykule pokazujemy, jak to zrobić, i dlaczego wynik jest dopiero pierwszą dawką, a nie ostatecznym rozwiązaniem. Stan prawny na 31 października 2026 r.
Do jakiego poziomu dawkować
Załącznik 2 część A wymaga następujących wartości chloru wolnego:
| Rodzaj niecki | Chlor wolny, mg/l | Szerokość okna, mg/l |
|---|---|---|
| Niecka basenowa | 0,3–0,6 | 0,3 |
| Niecka z aerozolem wodnym | 0,7–1,0 | 0,3 |
| Niecka dla niemowląt (do 3 lat) | 0,3–0,4 | 0,1 |
| Brodzik do brodzenia | 1,0–2,0 | 1,0 |
Kilka uwag do przypisów: dolna wartość 0,3 mg/l jest tam powiązana ze wspomaganiem dezynfekcji promieniowaniem UV lub ozonem (przypis 3) i sposób jej stosowania w basenie bez UV oraz ozonu należy potwierdzić w PPIS; krótkotrwale dopuszcza się do 3,0 mg/l po przekroczeniu wskaźników mikrobiologicznych albo przy „bardzo dużym obciążeniu” niecki (przypis 4); w nieckach odkrytych chlor wolny nie może przekraczać 1,0 mg/l (przypis 5). Chlor wolny, pH, redoks i temperaturę rejestruje się co najmniej co 4 godziny, a pierwszy zapis robi się przed otwarciem.
Skoro okno dla niecki dla niemowląt ma szerokość zaledwie 0,1 mg/l, dozowanie wymaga tam znacznie większej precyzji niż w basenie sportowym. Poniżej pokażemy to na liczbach.
Jak się to oblicza
Obliczenie ma trzy kroki.
1. Objętość. Dla basenu prostokątnego V = długość × szerokość × średnia głębokość (m³). Dla basenu okrągłego V = π × (średnica / 2)² × średnia głębokość. Przy nierównej głębokości średnia głębokość to (najmniejsza + największa) / 2, ale tylko wtedy, gdy dno wznosi się równomiernie. Jeden metr sześcienny to 1000 litrów.
2. Potrzebny chlor. Podniesienie wskazania Δc = wartość docelowa − wartość aktualna (mg/l). Ponieważ 1 mg/l w jednym metrze sześciennym to 1 gram, masa chloru wynosi m = Δc × V gramów.
3. Ilość preparatu. Jeśli etykieta podaje zawartość chloru aktywnego w w procentach masy, masa preparatu wynosi m / (w / 100). Dla preparatu płynnego o zawartości podanej w gramach na litr od razu otrzymujemy litry: m / g_na_litr.
Przykład dla basenu 500 m³
Basen 25 × 12,5 m, średnia głębokość 1,6 m, więc V = 500 m³. Wskazanie chloru wolnego wynosi 0,25 mg/l, czyli jest poniżej dolnej granicy. Za wartość docelową przyjmujemy środek przedziału, 0,45 mg/l. Wtedy Δc = 0,20 mg/l, a potrzebny chlor wynosi 0,20 × 500 = 100 g.
| Preparat | Zawartość chloru aktywnego | Potrzebna ilość |
|---|---|---|
| Podchloryn sodu, płynny | 14 % masy | 100 / 0,14 = 714 g |
| Podchloryn sodu, płynny | 150 g/l | 100 / 150 = 0,67 l |
| Podchloryn wapnia, granulat | 65 % | 100 / 0,65 = 154 g |
| Dichloroizocyjanuran sodu | 56 % | 100 / 0,56 = 179 g |
| Kwas trichloroizocyjanurowy | 90 % | 100 / 0,90 = 111 g |
Stężenia w tabeli są typowe, ale nie uniwersalne. Użyj wartości z etykiety lub karty charakterystyki. Zwróć uwagę na preparat płynny: procent masy i gramy na litr to różne wielkości, a przelicznikiem jest gęstość. Przy gęstości 1,2 kg/l roztwór 14 % masy zawiera 168 g/l, a nie 140 g/l. Gęstość bierz z karty charakterystyki.
Przydatna reguła: w basenie 500 m³ każde podniesienie o 0,1 mg/l wymaga 50 g chloru aktywnego, czyli 357 g roztworu 14 %.
Ta sama arytmetyka w małych nieckach
| Niecka | Objętość | Okno | Chlor na 0,1 mg/l | Roztwór 14 % na 0,1 mg/l |
|---|---|---|---|---|
| Basen 500 m³ | 500 m³ | 0,3 mg/l | 50 g | 357 g |
| Niecka dla niemowląt | 20 m³ | 0,1 mg/l | 2 g | 14 g |
| Jacuzzi z aerozolem | 5 m³ | 0,3 mg/l | 0,5 g | 3,6 g |
W niecce dla niemowląt pomyłka o 30 g roztworu 14 % przesuwa wynik o ok. 0,2 mg/l, czyli przekracza całe okno 0,3–0,4. Dlatego w małych nieckach dozuje się automatycznie albo odmierzonymi porcjami, nigdy „na oko”.
Dlaczego wynik jest tylko punktem wyjścia
Obliczenie zakłada, że cały dodany chlor pozostaje w wodzie jako mierzony chlor wolny. W rzeczywistym basenie tak nie jest. Część chloru zużywają substancje wniesione przez kąpiących się, w nieckach odkrytych część rozkłada światło słoneczne, a część odpływa z płukaniem filtra i wodą uzupełniającą. Dawka rozkłada się po całej objętości w czasie obiegu wody, a nie natychmiast; pomiar kilka minut po dodaniu pokazuje stężenie lokalne, a nie średnie. Dlatego kalkulacja daje pierwszą dawkę, a końcową wielkość pokaże pomiar.
Co zmienia rzeczywiste zapotrzebowanie
Poniższe zjawiska to wiedza chemiczna, a nie przepis.
Kwas izocyjanurowy. Izocyjanuranty (dichlor, trichlor) z każdą dawką wnoszą stabilizator, który nie rozkłada się chemicznie, a obniża się go tylko przez wymianę wody. Ze stechiometrii wynika, że 1 mg/l chloru z kwasu trichloroizocyjanurowego dodaje do wody ok. 0,6 mg/l kwasu izocyjanurowego, a z dichloroizocyjanuranu sodu ok. 0,9 mg/l. Rozporządzenie ogranicza kwas izocyjanurowy do 100 mg/l przy stosowaniu di- lub trichloroizocyjanuranów (załącznik 2 część B) i każe go oznaczać cztery razy w roku. Przy zużyciu 1 mg/l chloru dziennie z trichloru, bez rozcieńczania wodą, limit 100 mg/l osiągnie się po ok. 170 dniach.
pH. Im wyższe pH, tym mniejsza część chloru wolnego występuje w silnie dezynfekującej postaci (kwas podchlorawy). Dlatego przy pH 7,6 ten sam wynik dezynfekuje wolniej niż przy pH 6,8. Regulacja pH jest zwykle skuteczniejsza niż samo zwiększanie dawki. Preparaty różnie wpływają na pH: roztwór podchlorynu sodu i podchloryn wapnia je podwyższają, kwas trichloroizocyjanurowy obniża.
Kąpiący się. Każdy kąpiący się wnosi związki azotu i materię organiczną, które zużywają chlor. Skutek ostatecznie widać w chlorze związanym (limit 0,3 mg/l w niecce) oraz w azotanach (+20 mg/l) i utlenialności (+4 mg/l) względem wody doprowadzanej. Model dobowy opisuje artykuł o zapotrzebowaniu na chlor.
Ozon i UV. Wspomaganie ozonem lub UV zmienia sposób odczytu dolnej granicy 0,3 mg/l (przypis 3), a ile chloru faktycznie oszczędza, pokaże tylko pomiar.
Dlaczego dawkować porcjami
Przy większym podniesieniu dawkę warto dzielić i mierzyć między porcjami. Górna granica jest ostra: w nieckach odkrytych 1,0 mg/l, w nieckach dla niemowląt 0,4 mg/l. Przedawkowanego chloru nie da się szybko usunąć, można go tylko rozcieńczyć lub poczekać. Jeśli założenia kalkulacji nie są trafne, błąd wychodzi po pierwszej porcji, gdy jest jeszcze tani. Dodatkowo skoncentrowana dawka wsypana w jedno miejsce może uszkodzić wykładzinę i uszczelki. Wielkość porcji dobierz na podstawie wyników swojego basenu: o ile wzrosło wskazanie po poprzedniej dawce i w jakim czasie rozłożyło się w wodzie.
Co zapisać
Rozporządzenie nie narzuca formularza dawkowania. Wymaga pomiarów i zapisów z datą, godziną i podpisem (§ 3 ust. 1 pkt 1), które przechowuje się co najmniej 3 lata (§ 3 ust. 2). Mimo to bez zapisu dawki ciąg pomiarów trudno wyjaśnić. Zapisuj przynajmniej godzinę, preparat, ilość oraz wskazanie przed i po. Po kilku miesiącach da to rzeczywiste zużycie zamiast ogólnych założeń. Dozowanie zawsze prowadź zgodnie z kartą charakterystyki i instrukcją producenta preparatu; wymogi prawa o produktach biobójczych nie były przedmiotem tej analizy.
Źródła prawne
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 9 listopada 2015 r. w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać woda na pływalniach, Dz.U. 2015 poz. 2016; tekst jednolity: obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 10 maja 2022 r., Dz.U. 2022 poz. 1230 (§ 3 ust. 1–2; załącznik 2 część A i B, przypisy 3–5 i 11; załącznik 3 część A).
Ten tekst nie jest poradą prawną ani chemiczną; odpowiedzialność za spełnienie wymagań ponosi operator, a w razie wątpliwości warto skonsultować się z PPIS lub prawnikiem.