Ile chloru zużywa basen w ciągu doby
Planowanie zakupów wymaga odpowiedzi na pytanie, ile chloru aktywnego basen zużywa dziennie. Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać woda na pływalniach (Dz.U. 2022 poz. 1230, stan na 31 października 2026 r.) tego nie określa. Wymaga, by chlor wolny mieścił się w zadanym przedziale (załącznik 2 część A), i wskazuje, jak często go mierzyć (co 4 godziny, § 3 ust. 1 pkt 2 lit. a). Ile preparatu potrzeba, zależy od liczby kąpiących się, wymiany wody, uzupełniania i słońca. Pokazujemy prosty model, jego granice i sposób uzyskania własnego współczynnika.
Rozporządzenie nie określa też minimalnej ilości świeżej wody uzupełniającej przypadającej na kąpiącego się. Nie znaleźliśmy w §§ 1–9 ani w załącznikach 1–4 żadnej takiej wartości. Ilość uzupełnianej wody jest więc decyzją projektową i eksploatacyjną, a jej skutki widać w azotanach i utlenialności (niżej).
Model
Model sumuje trzy składniki:
C_kąpiący = N × q g/dobę N liczba kąpiących się na dobę, q gramy chloru aktywnego na jednego kąpiącego się
C_słońce = S × h × k_UV g/dobę tylko dla niecki odkrytej
C_uzup = V_uzup × c g/dobę woda uzupełniająca wynosi z sobą chlor (1 m³ × 1 mg/l = 1 g)
C_razem = suma
preparat = C_razem / (w / 100) / 1000 kg/dobę
Trzeci składnik jest fizyczny: każdy metr sześcienny wody usuniętej i zastąpionej świeżą wynosi tyle gramów chloru, ile miligramów na litr wskazuje pomiar. Dwa pierwsze zależą od współczynników q i k_UV.
Problem ze współczynnikami
Dla q i k_UV nie ma jednego źródła, które można zastosować. W rozporządzeniu ich nie ma. W literaturze zagranicznej są wartości jednostkowe, ale nie dają się ze sobą porównać. Seux (1988) podaje po 1 godzinie zapotrzebowanie 7,0 g, a po 24 godzinach 10,5 g chloru aktywnego na „równoważnego kąpiącego się” (jedna nieprzerwana godzina kąpieli, nie wizyta). Berg i in. (2019) w dwóch basenach uzyskali 4,12 g i 11,03 g na kąpiącego się; model drugiego basenu nie przeszedł kontroli statystycznych, a sami autorzy piszą, że ta wartość nie oddaje dokładnie rzeczywistego zapotrzebowania, ponieważ basen był zbyt słabo chlorowany. Ta sama praca cytuje wyniki laboratoryjne Judda i Blacka (2000) z analogami płynów ustrojowych: 2,8 g na kąpiącego się (źródło wtórne, samej publikacji nie czytaliśmy). Wytyczne CDC MAHC (wydanie piąte, grudzień 2024) zaznaczają, że zapotrzebowanie na chlor może się różnić o ponad rząd wielkości, a największa zmierzona wartość 10 g na osobę pochodzi z tej samej pracy Seux, więc nie jest niezależnym potwierdzeniem. Tempo rozkładu chloru MAHC nazywa trudnym do przewidzenia.
Rzeczywista wartość zależy od profilu kąpiących się, korzystania z pryszniców, temperatury, stężenia kwasu izocyjanurowego i nasłonecznienia. Dlatego nie podajemy „typowej” wartości, a wynik modelu jest tak wiarygodny, jak wpisany współczynnik.
Przykład ilustracyjny, nie oszacowanie (wartości z literatury są wyższe): niech q = 2 g, N = 250, uzupełnianie 8 m³ na dobę, wskazanie chloru 0,45 mg/l.
C_kąpiący = 250 × 2 = 500 gC_uzup = 8 × 0,45 = 3,6 g- razem 503,6 g na dobę
Dla preparatu płynnego 14 % jest to 503,6 / 0,14 / 1000 = 3,60 kg na dobę, 25,2 kg na tydzień i 107,9 kg na 30 dni.
Jak uzyskać własny współczynnik
Najpewniejsza jest własna ewidencja. Potrzebne są trzy liczby z tego samego okresu: ile preparatu zużyto, ile dni trwał okres, ilu kąpiących się było. Przykład: w ciągu 30 dni zużyto 100 kg preparatu 14 % i było 7500 wejść.
G_faktyczne = 100 × 1000 × 0,14 = 14 000 g chloru aktywnego
część na uzupełnianie = 30 × 3,6 = 108 g
q = (14 000 − 108) / 7500 = 1,85 g na kąpiącego się
Jest to Twój współczynnik, obejmujący Twój profil kąpiących się i Twój sposób uzdatniania. Dla basenu odkrytego obejmuje także straty od słońca, bo nie odejmujemy ich osobno. Porównując wynik z faktem, nie szukaj uniwersalnej granicy „za dużo”. Najbardziej użyteczny jest trend: jeśli współczynnik rośnie miesiącami bez zmiany liczby kąpiących się, przyczyną jest zwykle nie obciążenie, lecz sprzęt lub proces.
W nieckach odkrytych warto pamiętać o ograniczeniu: chlor wolny nie może przekraczać 1,0 mg/l (załącznik 2 przypis 5). Przy dużych stratach słonecznych nie da się więc „przykryć” zużycia wysokim stężeniem, a trzeba dozować częściej i mniejszymi porcjami.
Wskaźniki obciążenia z rozporządzenia
Rozporządzenie nie podaje liczby kąpiących się, ale ocenia skutki obciążenia niecki dwoma parametrami względnymi, czyli różnicą azotanów i utlenialności między wodą w niecce a wodą doprowadzaną (załącznik 2 część B, przypis 9), oraz limitem chloru związanego:
| Wskaźnik | Limit | Częstotliwość badania |
|---|---|---|
| Azotany | nie więcej niż +20 mg/l względem wody doprowadzanej | raz na kwartał |
| Utlenialność | nie więcej niż +4 mg/l względem wody doprowadzanej | od 1 do 2 razy w miesiącu |
| Chlor związany | 0,3 mg/l w niecce (0,2 mg/l w wodzie doprowadzanej) | raz na dobę (pomiar własny) |
Ich wyniki dają dodatkową kontrolę modelu. Jeśli azotany zbliżają się do +20 mg/l, a uzupełnianie jest małe, oznacza to, że ładunek wnoszony przez kąpiących się przewyższa wymianę wody. Szersze omówienie wymiany wody: artykuł o cyrkulacji.
Dopuszczone jest też krótkotrwałe podniesienie chloru wolnego do 3,0 mg/l przy „bardzo dużym obciążeniu niecki basenowej kąpiącymi się” (przypis 4). Pojęcie „bardzo duże obciążenie” nie jest w rozporządzeniu zdefiniowane, więc nie powinno być jedyną podstawą stałej praktyki; warto uzgodnić z PPIS, jak je rozumieć.
Kiedy duże zużycie oznacza usterkę
Cztery typowe sytuacje, jako ogólna praktyka:
- Przeciek. Jeśli ubytek wody jest większy niż wynika z parowania i płukania, część chloru po prostu wycieka razem z wodą.
- Błąd sondy. Jeśli automat pokazuje mniej, niż jest, dozuje się za dużo. Rozporządzenie dopuszcza pomiar automatyczny, a przy braku takiej możliwości ręczny (załącznik 3 część A, przypis 3), ale nie narzuca codziennej weryfikacji sondy. Zalecamy ją jako praktykę: odczyt ręczny raz dziennie obok odczytu sondy.
- Filtr. Zapchany albo skanalizowany filtr nie usuwa materii organicznej, a ona zużywa chlor. Objawia się to mętnością (limit 0,5 NTU w niecce, 0,3 NTU w wodzie doprowadzanej).
- Obieg wody. Jeśli woda zbyt rzadko przechodzi przez miejsce dozowania, dawka rozkłada się nierównomiernie.
W każdym przypadku odpowiedzią jest szukanie przyczyny w ciągu pomiarów, a nie zwiększanie dawki. Dlatego dziennik pomiarów prowadzony co 4 godziny jest nie tylko dokumentem zgodności (§ 3 ust. 1 pkt 1 i 2), ale także źródłem danych.
Chlor związany, pH i stabilizator
Część chloru reaguje ze związkami azotu i tworzy chlor związany, który dezynfekuje słabiej. Limit wynosi 0,3 mg/l w niecce, a przypis 6 każe dążyć do wartości możliwie najniższej. Wyższe pH zmniejsza udział silnie dezynfekującej formy chloru wolnego (to wiedza chemiczna); rozporządzenie dopuszcza pH 6,5–7,6 w wodzie słodkiej. Jeśli stosujesz izocyjanuranty, pamiętaj o limicie kwasu izocyjanurowego 100 mg/l oznaczanym raz na kwartał (cztery razy w roku).
Źródła prawne
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 9 listopada 2015 r. w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać woda na pływalniach, Dz.U. 2015 poz. 2016; tekst jednolity: obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 10 maja 2022 r., Dz.U. 2022 poz. 1230 (§ 3 ust. 1 pkt 1–2; załącznik 2 część A i B, przypisy 4–6 i 9; załącznik 3 część A).
Ten tekst nie jest poradą prawną ani chemiczną; odpowiedzialność za spełnienie wymagań ponosi operator, a w razie wątpliwości warto skonsultować się z PPIS lub prawnikiem.