Skąd bierze się harmonogram badań
Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać woda na pływalniach (tekst jednolity: Dz.U. 2022 poz. 1230) łączy dwie rzeczy. Z jednej strony załącznik 3 określa minimalną liczbę próbek dla każdego wskaźnika. Z drugiej § 3 ust. 1 pkt 3 wymaga, aby badania były prowadzone systematycznie według harmonogramu uzgodnionego z właściwym inspektorem sanitarnym oraz każdorazowo wtedy, gdy mogło dojść do pogorszenia jakości wody, na przykład po przerwie w eksploatacji lub po awarii. Harmonogram nie może więc być rzadszy niż minimum z załącznika, ale może być gęstszy, a jego ostateczny kształt uzgadnia się z PPIS.
Badania wykonują laboratoria z akredytacją Polskiego Centrum Akredytacji (PCA) w zakresie właściwych metodyk (§ 6 ust. 2; metody referencyjne w zał. 4). Sam fakt posiadania akredytacji nie wystarcza: akredytacja dotyczy konkretnych metod, dlatego do umowy z laboratorium warto dołączyć aktualny zakres akredytacji i sprawdzić, czy obejmuje każdy zamawiany wskaźnik.
Minimalna częstotliwość według załącznika 3 A
Tabela pokazuje minimalną liczbę badań w podanym okresie. Kolumny odpowiadają: wodzie doprowadzanej do niecek (1), niecce basenowej (2), niecce z urządzeniami wytwarzającymi aerozol wodno-powietrzny (3) i niecce dla niemowląt (4). Przypis 1 do załącznika zastrzega, że to częstotliwość minimalna.
| Wskaźnik | Okres | Woda doprowadzana (1) | Niecka (2) | Niecka z aerozolem (3) | Niecka dla niemowląt (4) |
|---|---|---|---|---|---|
| Escherichia coli | miesiąc | 1 | 2 | 2 | 4 |
| Pseudomonas aeruginosa | miesiąc | 1 | 2 | 2 | 2 |
| Ogólna liczba mikroorganizmów w 36 °C | miesiąc | 1 | 1 | 1 | 2 |
| Legionella | rok | 4 | 4 | 12 | 4 |
| Gronkowce koagulazododatnie | miesiąc | – | – | – | 1 |
| Mętność | kwartał | 1 | 3 | 3 | 3 |
| Chloroform | kwartał | 1 | 1 | 1 | 1 |
| Suma THM | kwartał | 1 | 1 | 1 | 1 |
| Azotany | kwartał | 1 | 1 | 1 | 1 |
| Utlenialność | miesiąc | 1 | 1 | 2 | 2 |
| Kwas izocyjanurowy | rok | – | 4 | 4 | – |
| Ozon | kwartał | 1 | – | – | – |
| pH, redox, chlor wolny | doba | 4 | 4 | 4 | 4 |
| Chlor związany | doba | 1 | 1 | 1 | 1 |
Kilka wyjaśnień do tabeli:
- Pomiary pH, redox i chloru wykonuje się na obiekcie, a nie w laboratorium (zob. artykuł o pomiarach co 4 godziny). Pomiar ma być automatyczny, a gdy to niemożliwe, ręczny (przypis 3). Redox, chlor wolny i chlor związany oznacza się dodatkowo każdorazowo przy badaniach mikrobiologicznych, w miejscu i punkcie poboru próbek (przypis 4).
- Wartości graniczne dla mikrobiologii: E. coli i P. aeruginosa 0 w 100 ml; ogólna liczba mikroorganizmów 20 w 1 ml w wodzie doprowadzanej i 100 w 1 ml w niecce (wskaźnik nie dotyczy pływalni odkrytych); gronkowce koagulazododatnie 0 w 100 ml tylko w niecce dla niemowląt (zał. 1).
- Legionellę w niecce basenowej bada się, gdy temperatura wody wynosi co najmniej 30 °C (zał. 1 przypis 4).
- Aluminium i żelazo oznacza się tylko wtedy, gdy stosuje się koagulant, a według załącznika 3 A wyłącznie przy problemach z mętnością (zał. 2 B przypis 8; zał. 3 A przypis 5). Częstotliwości dla nich nie podano.
- Kwas izocyjanurowy bada się, jeśli stosuje się di- lub trichloroizocyjanuran; limit to 100 mg/l (zał. 2 B).
Przykład obliczenia rocznego minimum
Pływalnia ma jedną nieckę sportową (kolumna 2). Minimalna liczba oznaczeń laboratoryjnych w roku wynosi:
| Wskaźnik | Obliczenie | Razem |
|---|---|---|
| E. coli | 2 × 12 miesięcy | 24 |
| P. aeruginosa | 2 × 12 | 24 |
| Ogólna liczba mikroorganizmów | 1 × 12 | 12 |
| Legionella | 4 na rok | 4 |
| Mętność | 3 × 4 kwartały | 12 |
| Chloroform, suma THM, azotany | po 1 × 4 | 12 |
| Utlenialność | 1 × 12 | 12 |
| Razem | 100 |
Dla niecki z aerozolem (kolumna 3) suma wynosi 120: tyle samo pozycji, lecz Legionella 12 na rok i utlenialność 2 na miesiąc. Jeśli stosuje się izocyjanuran, dochodzą 4 oznaczenia kwasu izocyjanurowego na rok. Przyjęto założenie, że liczby z załącznika odnoszą się do każdej niecki osobno. Rozporządzenie nie rozstrzyga tego wprost, więc przy kilku nieckach harmonogram i liczbę punktów poboru należy uzgodnić z PPIS.
Dwie próbki mikrobiologiczne miesięcznie oznaczają w praktyce pobór co około 15 dni. Warto rozłożyć je równomiernie, bo dwie próbki pobrane w pierwszym tygodniu miesiąca zostawiają resztę miesiąca bez kontroli.
Baseny odkryte
Przypis 2 do załącznika 3 A mówi, że w niecce odkrytej badania wykonuje się co najmniej 3 razy w sezonie, a w okresach długo utrzymujących się wysokich temperatur co najmniej 2 razy w miesiącu. Rozporządzenie nie definiuje „długo utrzymujących się wysokich temperatur” ani początku i końca sezonu. Te pojęcia trzeba uzgodnić z PPIS i zapisać w harmonogramie. Dla basenów odkrytych nie stosuje się też limitu ogólnej liczby mikroorganizmów.
Natryski: osobny harmonogram Legionelli
Legionellę w ciepłej wodzie natrysków bada się według załącznika 1 przypis 5 oraz załącznika 3 B: próbkę pobiera się co najmniej z 1 na 10 natrysków, a limit wynosi poniżej 100 jtk/100 ml. Rytm kolejnych badań zależy od wyniku:
- do 100 jtk/100 ml: kolejne badanie po roku lub po 3 latach (rozporządzenie nie podaje, ile dobrych wyników z rzędu uprawnia do przejścia na odstęp trzyletni; to trzeba uzgodnić z PPIS),
- ponad 100 do 1000: badanie kontrolne po 4 tygodniach i w razie potrzeby czyszczenie z dezynfekcją oraz badanie po tygodniu,
- powyżej 1000: czyszczenie i dezynfekcja, badanie po tygodniu, a następnie co 3 miesiące do potwierdzenia poziomu niskiego.
Dezynfekcja powinna być przeprowadzona także po przerwie w użytkowaniu dłuższej niż miesiąc lub po zmianie systemu. W załączniku 1 wartość graniczną zapisano jako „poniżej 100”, a w 3 B przedział „do 100” zaliczono do poziomu niskiego, dlatego wynik równy 100 traktuj ostrożnie jak przekroczenie. Szczegóły i porównanie z reżimem dla ciepłej wody w obiektach priorytetowych opisujemy w artykule o terminach badania Legionelli.
Co dzieje się z wynikami
Wyniki badań wraz z podjętymi działaniami naprawczymi przekazuje się PPIS w ciągu 3 dni roboczych (§ 3 ust. 1 pkt 3). Rozporządzenie nie precyzuje, czy dotyczy to wszystkich wyników czy tylko przekroczeń, ani od kiedy liczy się termin, więc ustal to z PPIS i opisz w procedurze (np. od daty wpływu sprawozdania). W dzienniku zapisuje się datę poboru, numer i datę sprawozdania, wynik, ewentualne działania i datę przekazania do PPIS. Jakość wody trzeba też uwzględnić w komunikacie (§ 7), który po zmianie jakości wody aktualizuje się niezwłocznie.
Dokumentację przechowuje się co najmniej 3 lata (§ 3 ust. 2).
Sprawy niejasne
- Czy „miesiąc” i „kwartał” oznaczają okresy kalendarzowe, czy kroczące. Rozporządzenie tego nie precyzuje. Bezpieczne podejście: kalendarzowo i równomiernie.
- Czy pływalnia z wanną z hydromasażem objętą tym samym harmonogramem stosuje kolumnę 3, czy ma być traktowana odrębnie. Rozporządzenie nie zawiera osobnej kategorii wanny; w praktyce kolumna 3 jest najbliższa.
- Częstotliwość badań brodzika do płukania stóp. Załącznik 3 A nie ma dla niego kolumny, mimo że załącznik 2 podaje limit chloru wolnego 1,0 do 2,0 mg/l.
- Ile kolejnych dobrych wyników w natryskach uprawnia do rzadszego badania.
Źródła prawne
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 9 listopada 2015 r. w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać woda na pływalniach, tekst jednolity ogłoszony obwieszczeniem Ministra Zdrowia z dnia 10 maja 2022 r., Dz.U. 2022 poz. 1230 (§ 3, § 6, § 7; zał. 1, 2, 3, 4).
Ten tekst nie jest poradą prawną. Opisuje przepisy według stanu na 31 października 2026 r.; harmonogram badań dla konkretnej pływalni należy uzgodnić z właściwym PPIS, a odpowiedzialność za jego wykonanie ponosi zarządzający pływalnią.